تبلیغات
In The Name Of God - نماز شب از منظر ائمه معصومین (علیهم السلام)



بازدید : مرتبه
تاریخ : پنجشنبه 15 اردیبهشت 1390

 نماز شب از منظر ائمه معصومین (علیهم السلام)

از رسول خدا (ص) نقل شده است:
«أشرف اُمَّتی حملةُ الْقرانِ و اصْحاب اللَّیلِ».
بزرگان و اشراف امّت من دو گروه‌اند: حاملان (حافظان) قرآن، و شب زنده‌داران.

مهمترین نكته‌ای كه بایستیكه به آن توجه زیادی داشته باشید این است كه اعمال مستحبه و نوافل در صورتی مفید و مؤثر است كه استمرار و تداوم داشته باشد، چنانكه در احادیث آمده است: هر عمل نیكی را كه شروع می‎كنید حداقل آن را تا یك سال ادامه دهید كه تأثیر عمل در تداوم آن است.

در حدیثی از پیامبر (ص) آمده است كه: دو ركعت نماز در دل شب پیش من از دنیا و آنچه در آن است محبوتر است.

همچنین رسول خدا (ص) فرمود:
«نزد من دو ركعت نماز در دل شب از دنیا و آنچه در اوست، بهتر است».

نیز آن بزرگوار فرمود: «خداوند، ابراهیم را دوست نگرفت، مگر به خاطر خوراندن طعام (به مردم) و خواندن نماز در شب، درحالی كه مردم در خواب بودند».

ما نمی‌دانیم كه این دوستی كه خداوند آن را به ابراهیم داده است، چه مقام با عظمتی است. تمام بهشت‌ها را اگر به ابراهیم خلیل بدهند، در آن نظر نكند. نعمت‌های آن عالم را با این جهان مقایسه نكن، و بدان كه اهمیت پاداش نمازگزاران در دل شب را خداوند می‌داند؛ اما افسوس كه ایمان ما سست است؛ والا چگونه شب را تا صبح به غفلت سپری می‌كردیم.

آن حضرت در جایى مى‌فرمایند: آنقدر جبرئیل مرا سفارش به نماز شب كرد كه گویا نیكویان امتم شب نمى‌خوابند. دو ركعت نماز در شب را بر همه دنیا ترجیح مى‌دهم.

و نیز فرمود: شریفترین امت من اهل قرآن و شب زنده ‌دارند.

و در حدیت دیگری آمده است كه: «شرف المؤمن صلاته باللیل‏».
شرف مؤمن به نماز شب اوست.

در حدیثی آمده است: «كذب من زعم انه یحبنى فاذا جنه اللیل نام عنى،الیس كل محب یحب خلوة حبیبه؟» دروغ می‌‏گوید آنكه مدعى محبت من است، ولى وقتى شب‏ او را فرا می‌‏رسد، مى‏خوابد،آیا مگر نه اینكه هر عاشقى، خلوت با معشوقش را دوست دارد؟...

تفسیر نمونه جلد 12 صفحه 230 آمده است كه: «اى محمد هر چه مى‌خواهى عمر كن اما بدان كه سرانجام خواهى مرد، و به هر چه مى‌خواهى دل ببند اما بدان سرانجام از آن جدا خواهى شد، و هر عملى مى‌خواهى انجام ده ولى بدان سرانجام، عملت را خواهى دید، و نیز بدان كه شرف مؤمن نماز شب او است، و عزتش خود دارى از ریختن آبروى مردم است».

این اندرزهاى ملكوتى جبرئیل كه همه حساب شده است نشان میدهد كه نماز شب آنچنان شخصیت و تربیت و روحانیت و ایمانى به انسان میدهد كه مایه شرف و آبروى او است همانگونه كه ترك مزاحمت نسبت به مردم، سبب عزت خواهد شد.

روزی رسول اكرم (ص) به یكی از اصحابش فرمود: اگر مایلی راه‌های خیر را به تو نشان بدهم. سپس فرمود: «... قیام الرّجل فی جوف اللّیل یبتغی وجه الله».
(یكی از راهها) برخاستن مرد در دل شب در پی یافتن رضای خداست.

حضرت على (ع) فرمود: هرگاه رسول خدا (ص) براى نماز شب بر مى‌خاست، نخست مسواك مى‌كرد، سپس به آسمان مى‌نگریست و این آیات را زمزمه مى‌كرد: «إِنَّ فِى خَلْقِ السَّمواتِ وَ الاَْرْضِ وَ اخْتِلافِ اللَّیْلِ وَ النَّهارِ لاَیاتٍ لاُِوْلِى الاَْلْبابِ ...».
مسلّماً در آفرینش آسمانها و زمین و آمد و رفتِ شب و روز، نشانه‌هاى (روشنى) براى خرمندان است.

حضرت علی (ع) هم در وصف شب زنده ‌داران فرموده است: شب زنده‌ داری خواب را از چشم او ربوده و به امید ثواب ...

پرهیزكاران در شب بپا ایستاده مشغول نمازند. قرآن را جزء جزء و با تفكر و اندیشه می‌خوانند و با قرآن جان خود را محزون و داروی درد خویش را می‌یابند... بكوشید در دل شب‌ها با شب زنده ‌‌داری و ...

كجایند یاران شهیدی كه رنگ صورتشان از شب زنده‌داری زرد شده بود ... ای نوف! همانا داوود پیامبر در چنین ساعتی از شب بر می‌خاست و ...

امام صادق (ع) فرمود: «ازجمله سفارش‌های پیامبر (ص) به علی‌ (ع) این بود كه ای علی! تو را به صفاتی در خودت سفارش می‌كنم؛ پس آنها را حفظ كن. سپس گفت: «خداوندا! او را یاری نما! تا این كه فرمود: بر تو باد نماز شب! برتو باد نماز شب! بر تو باد نماز شب».

حضرت علی (ع) به پسر عمران می‌فرماید: ای پسر عمران، دروغ می‌گوید آن كسی كه گمان می‌كند مرا دوست دارد در حالیكه چون شب فرا می‌رسد از من چشم می‌پوشد و به خواب می‌رود! آیا نه مگر چنین است كه هر عاشقی خلوت با معشوقش را دوست می‌دارد؟

هان ای پسر عمران، این منم كه بر دوستانم مطّلعم؛ چون شب آنان را فرا گیرد چشم دلشان را دگرگون می‌سازم (كه جز من چیزی نمی‌بینند) و عقوبتم را در مقابل دیدگانشان مجسّم می‌كنم (بدان گونه كه) از راه شهود و رویا رویی با من به مخاطبه می‌پردازند و حضوراً با من به گفتگو می‌نشینند. ای پسر عمران، در دل شبهای تار از دلت خشوع و از تنت خضوع و از چشمانت قطرات اشك نثار من بنما و مرا بخوان كه مرا به خود نزدیك و اجابت كننده دعوتت خواهی یافت. (بحار الانوار، ج 78، ص 139).

امام باقر (ع) می‌فرماید: هیچ قطره‌ای نیست که نزد خدای عزوجل محبوبتر باشد از قطره اشک در ظلمت شب که از خوف خدا باشد و جز برای او منظوری نباشد.

حضرت علی (ع) فرمود: «طُوبی لِنَفْسِ اَدَّتّ اِلی رَبِّها فَرْضَها، وَ عَرَكَتْ بِجَنْبِها بُؤْسَها، وَ هَجَرَتْ فِی اللَّیْلِ غُمْضَها، حَتّی اِذا غَلَبَ الْكَری عَلَیْها اِفْتَرَشَتْ أرَضَها، وَ تَوسَّدَتْ كَفَّها، فی مَعْشَرٍ اَسْهَرَ عیُونَهُمْ خَوفٌ مَعادِهِمْ، تَجافَتْ عَنْ مَضاجِعِهِمْ جُنُوبُهُمْ وَ هَمْهَمَتْ بِذِكْرِ رَبِّهِمْ شِفاهُهُمْ وَ تَقَشَّعَتْ بِطُولِ اسْتِغْفارِهِمْ ذُنُوبُهُمْ أولئِكَ حِزْبُ اللهِ ألا اِنَّ حِزْبَ اللهِ هُمُ الْمُفْلِحُون».
خوشا به حال آن كس كه مسؤولیتهای واجب را در پیشگاه خدا به انجام رسانده و در راه خدا هرگز سختی و تلخی را به جان خریده و به شب زنده‌داری پرداخته است و اگر خواب بر او چیره شد بر روی زمین خوابیده و كف دست را بالین خود قرار داده و در گروهی است كه ترس از معاد، خواب را از چشمانشان ربوده و پهلو از بسترها گرفته و لبهایشان به یاد پروردگار در حركت و با استغفار طولانی گناهان را زدوده‌اند: «آنان حزب خداوندند و قطعاً حزب خدا رستگار است».

حضرت رسول اكرم (ص) در ضمن وصیتهای خود به حضرت امیرالمؤمنان علی (ع) فرمودند: «عَلیكَ بِصَلوهِ اللّیلِ، بِصلوهِ الّلیلِ، بِصلوهِ اللّیلِ» یعنی سه مرتبه فرمودند:
نماز شب خواندن را بر خود لازم بشمار.

امام صادق (ع) می‌فرماید: «لَیْسَ مِنْ شِیْعَتِنا مَنْ لَمْ یُصَلِّ صَلوة اللّیل».
كسى كه نماز شب نمى‌خواند، از شیعیان ما نیست.

در حدیثى از امام صادق (ع) چنین مى‌خوانیم: «أَبْغَضُ الْخَلْقِ إلى اللّه جِیْفَةٌ بِاللَّیلِ، بطالٌ بِالنَّهار».
مبغوض‌ ترین و ناپسندترین مردم نزد خداوند، كسى است كه [شب را سراسر به خواب رود] بسان مردارى گندیده و در روز بیكار و تنبل باشد.

امام صادق (ع): به یكى از یارانش فرمود: «لا تدع قیام اللیل فان المغبون من حرم قیام اللیل».
دست از قیام شب برمدار، مغبون كسى است كه از قیام و عبادت شب محروم گردد.

ابن ابی ‌یعفور (راوی حدیث) می‌گوید به حضور امام صادق (ع) عرضه داشتم قربانت شوم بفرمائید آن ساعتی كه نزدیكترین ساعات انسان به خدا و خدا به او نزدیك است كدام ساعت است؟ فرمود: چون آخر شب برخیزد در حالی كه چشمها در خوابند، وضوئی شاداب گرفته و در عبادتگاه خود بایستد و با توجه قبلی به خدا، تكبیر نماز گفته و با تلاوت فرازهایی از قرآن دو ركعت نماز به جای آورده و آنگاه برخیزد برای ادامه نماز، در این هنگام از سوی آسمان از جانب عرش، این ندا برخیزد:
ای بنده خدا خوان، الآن، احسان و خیز از جانب عالم ملكوت بر سرت در حال فروریختن است، و فرشتگان از كنار قدمهایت تا عَنان آسمان اطرافت را گرفته‌اند و خدای مهربان ندا می‌كند: ای بنده من، اگر بدانی با كه در حال گفتگو و راز و نیازی، انفتال از خود نشان نمی‌دهی.

روای می‌گوید: عرض كردم ای فرزند پیامبر (ص) قدایت شوم مقصود از (انفتال) چیست؟
امام (ع) در حالی كه صورت خود را به سمت پشت سر می‌چرخانید، فرمود: انفتال این است كه صورت و بدنت را برگردانی. (محتمل است كنایه از انصراف دل و توجه به غیر خدا باشد).

حضرت صادق (ع) فرمودند: شرافت مؤمن در نماز شب خواندن و عزّت مؤمن در این است كه متعرض اعراض مردم چیزهایی كه مردم عنایت به پنهان ماندن آن دارند، نشود، به این معنا كه تفحص در امور مردم نداشته باشد و غیبت آنان را نكند.

و نیز حضرت صادق (ع) فرمودند: «مال دنیا و فرزندان، زینت زندگی این دنیا و نماز شب، زینت آخرت است».

اسحق بن عمار ضمن روایتی از امام صادق (ع) نقل می‌کند که ایشان از پدران بزرگوار و آنان از رسول خدا (ص) نقل می‌کنند که فرمود: خدای تعالی به بنده‌ای که نماز شب را در روز قضا بکند مباهات می‌کند و می‌فرماید: ای فرشتگان من، این بنده من چیزی را که به او واجب نکرده‌ام قضا می‌کند گواه باشید که من او را آمرزیدم».

اگر مردم می‌دانستند كه (در اثر نخواندن نماز شب) چهار ثواب بزرگ و پاداش همیشگی را از دست داده‌اند، گریه‌هایشان بر از دست دادنش طولانی میشد.

امام صادق (ع) به سلیمان دیلمى فرمود:
اى سلیمان! نماز شب را ترك نكن، همانا زیانكار كسى است كه از نماز شب محروم بماند.

امام صادق(ع) فرمود: «نَوْمَة ُالغَداةِ مَشُومَةٌ، تَطْرُدُ الرِّزْقَ وَ تُصَفِّرُ اللَّوْنَ وَ تَقْبحُهُ وُ تُغَیِّرُهُ، وَ هُوَ نَومُ كُلِّ مَشُومٍ، اِنَّ اللهَ تَباركَ وَ تَعالی یَقَسِّمُ الاَرْزاقَ ما بَیْنَ طُلُوعِ الْفَجْرِ اِلی طُلُوعِ الشَّمْسِ فَاِیّاكُمْ وَ تِلْكَ النَومَة َ».

  خواب صبح و بین الطّلوعین ضررهای ذیل را دارد:
خواب نَحْس و نامباركی است؛ رزق را دور می‌كند؛ رنگ را زرد و زشت كرده و چهره را تغییر می‌دهد و آن خواب هر بدخویی است.
به راستی كه خداوند سبحان رزقهای بندگان را بین طلوع فجر [ اوّل وقت نماز صبح] تا طلوع خورشید تقسیم می‌كند؛ پس از چنین خوابی جدّاً بپرهیزید.
«عن حمران بن اعین عن ابی عبدالله قال: كان علی بن الحسین قاعداً فی بیته اذ قرع قوم علیهم الباب فقال یا جاریة‌ انظری من بالباب؟ فقالوا قوم من شیعتك فوثب عجلان حتی كاد ان یقع فلما فتح الباب و نظر الهیم رجع و قال كذبوا فاین السمت فی الوجوه؟ این اثر العبادة؟ این سیماء السجود؟ انما شیعتنا یعرفون بعبادتهم و شعثهم قد قرحت العبادة منهم الاناف و دثرت الجباه والمساجد خمص البطون ذبل الشفاه قد هیجت العبادة وجوههم و اخلق سهر اللیالی وقطع الهواجر جثثهم المسبحون اذا سكت الناس و المصلون إذا نام الناس و المحزونون اذا فرح الناس یعرفون بالزهد كلامهم الرحمة و تشاغلهم بالجنة».

حمران بن اعین روایت می‌كند:
ابو عبدالله امام صادق (ع) فرمود: ‌امام سجاد در خانه خود نشسته بود كه در زدند امام به كنیز خود فرمود ببین چه كسی در می‌زند آنها (كه پشت در بودند) گفتند ما از شیعیان شما هستیم امام (از خوشحالی) چنان با عجله برخاست كه نزدیك بود به زمین بیفتد وقتی امام در را باز كرد و به آنها نگاه كرد برگشت و فرمود آنها شیعه نیستند و دروغ می‌گویند نشانه (بندگی در) سیمایشان كجا است؟ اثر عبادت كجا است؟ نشانی سجود كجاست؟ ‌شیعیان ما به عبادت و به ظاهرشان شناخته می‌شوند عبادت بینی آنها را (كه بسیار به خاك ساییده شده) زخم كرده پیشانی و جای سجده آنها پینه بسته است. آنها از روزه بسیار لاغرند و لبهایشان (از ذكر فراوان) خشكیده است.
عبادت، چهره‌هایشان را دگرگون كرده و شب بیداری، جوانی را از آنها گرفته است. و روزه گرفتن در روزهای گرم، بدنشان را تكیده كرده است. آنها هنگامی كه مردم خاموشند تسبیح خدا را می‌گویند و وقتی مردم در خوابند نماز می‌گزارند؛ و زمانی كه مردم (به خاطر غفلت) شادمانند (‌از خوف خدا) اندوهناكند. آنها را دیگران به زهد (دلبستگی به دنیا نداشتن) می‌شناسند سخن آنها رحمت است. و آنان برای بهشت در كار و تلاشند.

امام صادق (ع) می‌فرماید: «لیس من شیعتنا من لم یصل صلاة ‌اللیل».
كسی كه نماز شب نخواند شیعه كامل نیست.

امام صادق (ع) می‌فرماید: «عن ابی بصیر قال: قال الصادق uشیعتنا اهل الورع و الاجتهاد و اهل الوفا و الامانة و اهل الزهد و العبادة و اصحاب احدی و خمسین ركعة فی الیوم و اللیلة والقائمون باللیل الصائمون بالنهار یزكون اموالهم و یحجون البیت و یجتنبون كل محرم».
ابو بصیر می‌گوید: امام صادق (ع) فرمود شیعیان ما پارسا، كوشا در پرستش خدا، وفادار، امانتدار، زاهد و عابدند آنها در شبانه روز پنجاه و یك ركعت نماز (واجب و مستحب) می‌گزارند و نماز شب می‌خوانند و روزه می‌گیرند و زكات اموال خود را می‌دهند و حج می‌گزارند و از هر حرامی دوری می‌كنند».

حضرت رضا (ع) فرمود: «بدانید كه نمازهای نافله به خاطر تفاوت مردم در توانشان تشریع شده است؛ زیرا برخی از برخی، قویترند، نمازهای واجب برای پایین ترین سطح وضع شده، سپس مستحبات در پی آن آمده است تا قوی و ضعیف در حد توانشان عمل نمایند، بنابراین هیچ كس فراتر از توانش مكلّف نشده است ... همچنین است روزه و حج و برای هر واجبی، مستحبی بدین معنا وجود دارد.

حضرت رضا (ع) فرمود: «حَسِّنُوا نَوافِلَكُمْ وَ اعْلَمُوا أَنَّها هَدِیَّةٌ إِلَی اللهِ عَزَّوَجَلَّ».
نمازهای نافله را زیبا ادا كنید و آگاه باشید كه آنها هدیه‌ای به پیشگاه خدای بزرگ است.

 

 

 

 

 

  انجام مستحبات و ترك مكروهات
یكی از نقطه‌های آغاز در رسیدن به كمال، التزام به نوافل و مستحبات است. نوافل و سنن صالحه چندان مهم است كه بعضی از فقها ترك جمیع سنن را از آن جهت كه دلیل بر بی‌اعتنایی به آداب شرع مقدس است حرام دانسته‌اند.

التزام و استمرار بر نوافل و مستحبات سه اثر مهم دارد:
1. گناهان انسان را محو می‌سازد، چنانكه خداوند متعال می‌فرماید: «وَ أَقِمِ الصََّلاةَ طَرَفَیِ النَّهارِ وَ زُلَفاً مِنَ اللَّیْلِ إِنَّ الْحَسَناتِ یُذْهِبْنَ السَّیِّئاتِ».

نماز بگذار در آغاز و انجام روز و ساعاتی از شب. زیرا نیكی‌ها بدی‌ها را از میان می‌برد...
و در حدیث آمده است كه نماز مؤمن در شب گناهان روز او را از بین می‌برد. و در بعضی نقل‌ها آمده است كه نماز وِتْر گناهان را از بین می‌برد.

2. نواقص و كمبودهایی را كه بر اثر غفلت یا قصور در فرایض و واجبات رخ داده است، جبران می‎كند. مثلاً نوافل یومیه ـ خصوصاً نوافل شب (نماز شب)، نواقص نمازهای یومیه را مرتفع می‌سازد، روزه‌های مستحبّی نواقص روزه‌های ماه رمضان را برطرف می‌كند، صدقات مستحبّه كمبودهای واجبات مالی از قبیل زكات و خمس را رفع می‌نماید و ... احتمال دارد كه اعمال مستحبه مطلقاً در رفع نواقص كلیه فرایض و واجبات مؤثر باشد. در این مورد به چند حدیث اشاره می‌شود.

از امام باقر (ع) نقل شده است كه فرمود: «إنَّما جُعِلْتَ النّافلةُ لِیَتُمَّ بها ما یَفْسُد منَ الْفریضةِ».
نماز نافله برای آن قرار داده شده است كه فساد و نقص فرایض را جبران كند.

و در حدیث دیگر آمده است:
«إنَّ تباركَ و تعالی أتمَّ صلوةَ الْفریضةَ بصلوةِ النّافِلةِ».
خداوند تبارك و تعالی نماز واجب را با نماز نافله كامل كرده است.

ابو حمزه ثمالی می‌گوید كه امام (ع) فرمود: هیچ نمازی بدون حضور قلب قبول نیست. من عرض كردم: فدایت شوم، همه ما هلاك شدیم؟ فرمود: نه، زیرا خداوند متعال این گونه عبادات را به وسیله نافله‌ها كامل می‎گرداند.

3. موجب تقرّب به خداوند سبحان می‌شود، چنانكه می‌فرماید: «تَتَجافی جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضاجِعِ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفاً وَ طَمَعاً وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ یُنْفِقُونَ فَلا تَعْلَمُ نَفْسٌ ما أُخْفِیَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْیُنٍ جَزاءً بِما كانُوا یَعْمَلُونَ».
مؤمنان حقیقی شبها پهلو از بستر بر می‌دارند و خدای را با بیم و امید می‌خوانند و از آنچه روزیشان كرده‌ایم انفاق می‌كنند. پس هیچ كس نمی‌داند به پاداش اعمالشان چه نعمتها به عنوان چشم روشنی برای آنها در عالم غیب آماده شده است.

و در حدیث قدسی آمده است: «... و ما تقرَّب إلیَّ عبدٌ بشیْ ءٍ احبُّ إلیَّ ممّا افْترضْتُ علیهِ و انَّهُ لیتقرَّبُ إلیَّ بِالنّافلةِ حتی اُحبَّهُ فَإذا احْبیْتُهُ كُنْت سَمْعَهُ الّذی یسْمع بِهِ، و بصرهُ الَّذی یُبْصرُ بِهِ و لِسانَهُ الّذی ینْطقُ بِهِ وَیَدَهُ التَّی یَبْطِشُ بها، إنْ دعانی أجبتُهُ، و إنْ سَئلنی أعْطَیْتُهُ...».
هیچ بنده‌ای به عبادتی بهتر از فرایض و واجبات به من تقرّب نجسته است و او به وسیله نوافل به من تقرب می‎جوید تا جایی كه من او را دوست بدارم؛ آنگاه كه دوستش داشتم من گوش شنوای او و دیده بینای او و زبان گویا و دست توانای او خواهم بود، اگر مرا بخواند پاسخش می‌دهم و چنانچه چیزی از من بخواهد ارزانی‌اش می‌دارم.

در حدیث دیگر آمده است: «صلوةُ النَّوافِلِ قُربانُ كلِّ مؤمنِ ...».
نماز نافله وسیله نزدیك شدن مؤمنان به خداوند است ...

از امیرالمؤمنین (ع) روایت است كه دل آدمى اقبالى دارد و ادبارى (گاه رو كند و در نشاط باشد و گاه پشت كند و خسته و ملول بود) هرگاه در حال نشاط بود به نوافل بپردازید و چون پشت كند به واجبات اكتفا نمائید. در حدیث دیگر فرمود: اگر نافله به نماز فریضه لطمه زند آن نافله شما را به خدا نزدیك نسازد.

امام صادق (ع) فرمود: بسا شود كه یك نماز جز نیمى از آن یا ثلث یا ربع یا یك پنجم آن بالا نرود زیرا از نماز آن بالا رود و پذیرفته گردد كه به دل در آن توجه شده باشد. و اینكه به ما دستور داده‌اند نافله بخوانیم تا بدین وسیله كمبود قبولى نماز واجب جبران شود.

از آن حضرت رسیده كه كوتاه خواندن نماز واجب (كه حسب معمول به جماعت ادا مى‌شود) و طولانى خواندن نافله خود نوعى عبادت است.

از امام باقر (ع) روایت شده كه اگر نماز واجبى بدهكار بودى تا آن را قضا نكنى به نافله مپرداز. در حدیث آمده كه پیغمبر (ص) از خواندن نافله در این سه وقت نهى نمود:
هنگام طلوع خورشید و هنگام غروب آن و موقعى كه آفتاب در وسط آسمان باشد.
و در حدیث دیگر آمده است: مداومت بر كار خیر آثار خوبی از آن ناشی می‌شود از جمله: ترك كارهای زشت، پرهیز از لغزش و گناه، حصول یقین، حبّ نجات، طاعت خدای رحمان، تعظیم منطق و برهان، دوری از وسوسه شیطان و پذیرفتن عدل و گفتار حق. اینها چیزهایی است كه شخص خردمند از تداوم بر كار خوب به دست می‌آورد.
و در حدیث دیگر در اهمیت مداومت بر كار خیر از امام باقر (ع) نقل شده است كه آن حضرت همواره می‌فرمود: هنگامی كه بر كار خوبی خود را عادت می‌دهم دوست دارم كه بر آن مداومت داشته باشم.
چنانچه نتوانم آن را در شب انجام دهم قضای آن را در روز بجا می‌آورم و اگر در روز از من فوت شود در شب آن را قضا می‌كنم. به راستی محبوبترین عمل نزد خدا عملی است كه دوام داشته باشد.

مقصود از التزام به نوافل و مستحبات آن نیست كه انسان تمام مستحبات را بجا آورد كه چنین چیزی نه ممكن است و نه جایز، زیرا نه امكانات اجازه می‌دهد و نه سایر تكالیف و مسئولیتها برای انسان این همه وقت باقی می‌گذارد بلكه مقصود آن است كه انسان در حدود شرایط و امكانات فردی و اجتماعی اعمالی را انتخاب كند و ملتزم به انجام آن باشد.

در شرع انور نسبت به پاره‌ای از عبادات و مستحبات و خدمات و صدقات و سنن صالحه بیشتر تأكید شده و سیره و روش اولیای دین و ائمه معصومین (علیهم السّلام) بر التزام به این گونه سنن بوده است مانند: قرائت قرآن، تهجّد و شب زنده‌داری و مناجات و راز و نیاز در دل شب (آنگاه كه چشم‌ها همه در خوابند)، التزام به اوّل وقت در نمازهای واجب، بجا آوردن پنجاه و یك ركعت نماز در شبانه روز كه هفده ركعت آن واجب و بقیه مستحب است به ویژه نماز شب و دو ركعت نافله صبح و دو ركعت نافله عشاء و همواره در روز و شب با وضو بودن، رعایت آداب و سنن و حضور قلب در عبادات، تعقیبات نماز، شركت مداوم در نماز جمعه و جماعات، طولانی كردن قنوت و سجده‌های نماز، و سه روز روزه در هر ماه، زیارت قبور اولیاء و شهدا خصوصاً پیامبر اكرم (صلّی الله علیه و آله و سلّم) و ائمه معصومین (علیهم السّلام).

در روایتى از امام باقر (ع) چنین مى‌خوانیم كه به یكى از یارانش فرمود: «الا اخبرك بالاسلام اصله و فرعه و ذروة سنامه».
آیا ریشه و شاخه و بلندترین قله اسلام را به تو معرفى كنم؟
راوى عرض كرد بفرمائید: فدایت شوم.
فرمود: اما اصله الصلوة، و فرعه الزكاة، و ذروة سنامه الجهاد!: ریشه‌اش نماز است و شاخه‌اش زكات، و قله مرتفعش جهاد است.
سپس افزود: اگر بخواهى تمام ابواب خیر را به تو معرفى كنم.
راوى می‌گوید: بفرمائید فدایت شوم.


امام فرمود: «الصوم جنة، و الصدقة تذهب بالخطیئة، و قیام الرجل فى جوف اللیل بذكر الله، ثم قرأ تتجافى جنوبهم عن المضاجع».
روزه سپرى است در مقابل آتش و صدقه محو كننده گناه است، و برخاستن انسان در دل شب او را به یاد خدا مىاندازد، سپس آیه تتجافى جنوبهم عن المضاجع را تلاوت فرمود.

در تفسیر مجمع البیان از معاذ بن جبل چنین نقل شده كه در غزوه تبوك در خدمت رسول خدا (ص) بودم، گرما همه را سخت ناراحت كرده بود. (تفسیر نمونه ج: 17 ص: 156).
و هر كس به گوشه‌اى پناه می‌برد، ناگهان دیدم كه پیامبر (ص) از همه به من نزدیكتر است، خدمتش رفتم عرض كردم: اى رسول خدا (ص) عملى به من بیاموز كه مرا وارد بهشت كند، و از آتش دوزخ دور سازد.

فرمود: سؤال بزرگى كردى، اما پاسخ آن براى كسى كه خدا بر او آسان كرده است مشكل نیست سپس افزود: «تعبد الله و لا تشرك به شیئا و تقیم الصلوة المكتوبة و تؤدى الزكوة المفروضة و تصوم شهر رمضان».

خدا را پرستش كن و چیزى را شریك او قرار نده نمازهاى واجب را انجام ده و زكات واجب (حق مستمندان) را اداء كن و ماه رمضان را روزه بگیر.

بعد فرمود: و اگر بخواهى از ابواب خیرات به تو خبر می‌دهم عرض كردم اى پیامبر بفرمائید فرمود: «الصوم جنة من النار و الصدقه تكفر الخطیئه و قیام الرجل فى جوف اللیل یبتغى وجه الله ثم قرأ هذه الایه تتجافى جنوبهم عن المضاجع».
روزه سپرى است در برابر آتش و انفاق در راه خدا كفاره گناهان است، و قیام انسان در دل شب براى خشنودى خدا.

سپس آیه تتجافى جنوبهم را قرائت فرمود.
گرچه هیچ مانعى ندارد كه آیه مفهوم وسیعى داشته باشد، هم بیدار ماندن در آغاز شب را براى نماز عشاء شامل شود، و هم برخاستن در سحرگاه را براى نماز شب، ولى دقت در مفهوم تتجافى معنى دوم را بیشتر در ذهن منعكس مىكند، زیرا ظاهر جمله این است كه قبلاً پهلوها در بستر آرام گرفته سپس از آن دور مى‌شود و این مناسب قیام در آخر شب براى انجام نماز است، بنابر این دسته اول از روایات از قبیل توسعه در مفهوم و الغاء خصوصیت است.

گرچه درباره اهمیت این نماز پر بركت همان چند روایت فوق كافى به نظر می‌رسد، ولى این نكته قابل ذكر است كه در روایات اسلامى آن قدر اهمیت به این عبادت داده شده است كه درباره كمتر عبادتى چنین سخن گفته شده است.

دوستان حق، و رهروان راه فضیلت به این عبادت بىریا كه قلب را روشنائى و دل را نور و صفا می‌بخشد همواره اهمیت بسیار می‌دادند.

ممكن است بعضى همیشه توفیق بهره‌گیرى از این عبادت پر بركت را نداشته باشند، ولى چه مانعى دارد كه در بعضى از شبها كه این توفیق حاصل است بهره‌گیرند، و در آن‌ هنگام كه خاموشى همه جا را فرا گرفته، و اشتغالات روزانه همه تعطیل است، كودكان در خواب، و محیط آماده حضور قلب و راز و نیاز با خدا است، بر خیزند و به در خانه خدا روند و دل را به نور عشق دوست روشن سازند.

استاد شهید، می‌گوید:
ما یك سلسله لذّتهاى معنوى داریم كه معنویّت ما را بالا مى‌برد. براى كسى كه اهل تهجّد و نماز شب است جزو صادقین و صابرین و مستغفرین بالاسحار باشد، نماز شب لذّت و بهجت دارد، آن لذّتى كه یك نفر نماز شب خوانِ حقیقى و واقعى از نماز شب خودش مى‌برد، از آن (استغفراللّه ربّى و اتوب و الیه) ها می‌برد، از آن (العفو گفتنها) و یاد كردن و دعا كردنهاى حدّاقل چهار مؤمن مى‌برد، و آن لذّتى كه از آن (یا ربّ یا ربّ) گفتن‌ها مى‌برد، هیچ وقت یك آدم عیّاش كه در كاباره‌ها میگردد، احساس نمی‌كند.
لذّت آن نماز شب خوان خیلى عمیقتر، نیرومندتر و نشاط بخشتر است.
ولى اگر ما خودمان را غرق در لذّت مادّى دنیا كنیم مثلاً سر شب بنشینیم دور هم و شروع كنیم به گفتن و خندیدن و فرضاً غیبت هم نكنیم كه حرام است، صرفاً شوخی‌هاى مباح هم بكنیم و بعد هم سفره را پهن كنیم و آنقدر بخوریم كه نفس كشیدن برایمان دشوار شود، بعد مثل یك مرده در رختخواب بیفتیم. آیا در این صورت توفیق پیدا مى‌كنیم كه سحر از دو ساعت مانده به طلوع صبح بلند شویم و بعد، از عمق روح خودمان (یا ربّ یا ربّ) بگوییم؟ اساساً بیدار نمى‌شویم و اگر هم شویم مثل مستى كه چند جام شراب خورده است، تلو تلو مى‌خوریم.
پس اگر انسان بخواهد لذّتهاى معنوى و الهى را در این دنیا درك كند، چاره‌اى ندارد جز این كه از لذّتهاى مادّى كسر كند. به خدا قسم لذّتى كه یك مرد با ایمان در آن وقت شب كه بلند مى‌شود و چشمش مى‌افتد به آسمان پر ستاره و آیات آخر سوره آل عمران را كه صداى هستى است و از قلب وجود برخاسته است، مى‌خواند و با هستى هم صدا مى‌شود، احساس می‌كند برابر است با یك عمر لذّت مادّى در این دنیا.
یك چنین آدمى، نمی‌تواند مثل ما زندگى كند نمی‌‌تواند سر سفره شام بنشیند در حالى كه ظهر غذاهاى سنگین، انواع گوشت‌ها، روغنهاى حیوانى و نباتى، انواع شیرینی‌ها و انواع محرّك اشتهاها را خورده است؛ تازه مقدارى سوپ بخورد تا اشتهایش تحریك شود این روح خود به خود می‌میرد، این آدم نمی‌تواند در نیمه‌هاى شب بلند شود و اگر هم بلند شود نمى‌تواند لذّت ببرد.

 




طبقه بندی: نماز، 
ارسال توسط ونداد شکیبا
آرشیو مطالب
نظر سنجی
به نظر شما شما کدوم پسرا جذاب تر هستند؟






نظرسنجی
نظرسنجی
اوقات شرعی
دیکشنری آنلاین
چت
سخن روز

دانلود فیلم

شادزیست

قالب وبلاگ

لیمونات

شارژ ایرانسل

تک باکس

دانلود نرم افزار